پلیفاژیا (Polyphagia) – پراشتهایی در سگ و گربه
راهنمای جامع تشخیص و مدیریت افزایش غیرعادی اشتها – بر اساس کتاب اتیجر، فصل ۱۹
???? هدف این مطلب: پلیفاژیا به مصرف بیش از حد غذا اشاره دارد. این میتواند یک پاسخ فیزیولوژیک به نیازهای انرژی افزایش یافته (مثل بارداری، شیردهی) یا یک نشانه از یک بیماری سیستمیک باشد. این راهنما به شما کمک میکند تا به صورت سیستماتیک و عملی علت پراشتهایی را پیدا کرده و درمان مناسب را شروع کنید.
⚠️ نکته مهم: پلیفاژیا میتواند اولیه (ناشی از بیماری CNS) یا ثانویه (ناشی از بیماری سیستمیک که بر CNS تأثیر میگذارد) باشد. نوع ثانویه بسیار شایعتر است.
???? فیزیولوژی و پاتوفیزیولوژی اشتها
در شرایط فیزیولوژیک سالم، دریافت انرژی با مصرف انرژی متعادل میشود تا ترکیب بدن و وزن بدن پایدار بماند. تنظیم پیچیده اشتها شامل سیگنالهای غدد درون ریز و عصبی از مغز، هیپوفیز، دستگاه گوارش و بافت چربی به هیپوتالاموس و سایر نواحی CNS است.
✅ نکته کلیدی: هیپوتالاموس دو مرکز اصلی دارد:
- مرکز گرسنگی (Feeding Center): در هستههای جانبی – تحریک این ناحیه باعث افزایش اشتها، و تخریب این ناحیه باعث بیاشتهایی میشود
- مرکز سیری (Satiety Center): در هستههای شکمی-میانی – تحریک این ناحیه باعث کاهش اشتها، و تخریب این ناحیه باعث پراشتهایی و چاقی شدید
واسطههای مهم در سیگنالدهی هیپوتالاموسی
- کاهشدهندههای اشتها (Anorexigenic): alpha-MSH و CART (تولید شده توسط نورونهای POMC)
- افزایشدهندههای اشتها (Orexigenic): NPY و AGRP (تولید شده توسط نورونهای دیگر)
- هورمونهای محیطی مؤثر بر اشتها: لپتین، انسولین، کوله سیستوکینین (کاهش اشتها)، گرلین (افزایش اشتها)
???? نکته مهم: اختلال در این مسیرها میتواند باعث بیماری شود. به عنوان مثال، جهش در POMC یا گیرندههای ملانوکورتین ۴ منجر به چاقی شدید میشود.
???? علل پلیفاژیا (جدول ۱۹.۱)
???? نکته مهم: گلوکوکورتیکوئیدها (پردنیزون) شایعترین علت دارویی پلیفاژیا هستند. همچنین دیابت قندی و هیپرتیروئیدیسم از علل شایع پلیفاژیا با کاهش وزن هستند.
???? یافتههای تاریخچه و تغییرات وزن بدن
سوالات کلیدی در تاریخچه
- سن: تولهسگها و بچهگربههای جوان به طور طبیعی گرسنه هستند. انگلهای گوارشی نیز میتوانند باعث افزایش اشتها شوند.
- مدت و پیشرفت تغییر اشتها: بدتر شونده، پایدار، بهبود یابنده؟
- بارداری احتمالی: در سگها و گربههای ماده عقیم نشده
- تغییرات وزن بدن: روند افزایش، کاهش یا ثبات وزن
- نوع، مقدار و کیفیت غذا: آیا غذا اخیراً تغییر کرده است؟
- عوامل محیطی: استرس، رقابت برای غذا، دسترسی به غذا، سرما، ورزش
- داروها و مکملها: پرس درمورد دارو ها و مکمل های مصرف شده حتی داروها و مکمل های موضعی
- سایر علائم بالینی: PU/PD، تغییرات پوست و مو، علائم گوارشی
روند تغییرات وزن بدن (سرنخ مهم)
???? معاینه فیزیکی
پلیفاژیای اولیه
- علائم عصبی: آتاکسی، نقص حس عمقی، کوری، PU/PD، دور زدن
- علل محیطی: پت هایی که پولیفاژی آنها به دلایل محیطی مربوط میشود فقط افزایش وزن نشان میدهند
پلیفاژیای ثانویه
- دیابت ملیتوس (قندی): کاهش وزن + PU/PD
- سندرم کوشینگ: PU/PD + عدم تحمل ورزش + تغییرات پوست و مو + له له زدن + شکم بزرگ
- هیپرتیروئیدیسم: کاهش وزن + PU/PD + بیش فعالی + تغییرات شخصیتی + توده گردنی قابل لمس
- آکرومگالی: رشد نامتناسب سر، پنجهها، شکم و پوست
- نارسایی برونریز پانکراس: مدفوع با حجم زیاد، بدبو و نرم
- بیماری نفوذی روده، لنفانژکتازی، انگلها: اسهال، ملنا
- مگاازوفاگوس: سابقه رگورژیتاسیون
- شانت پورتوسیستمیک/انسفالوپاتی کبدی: علائم عصبی، آسیت، کندی رشد
- sudden acquired retinal degeneration syndrome (SARDS) : نابینایی + پلیفاژیا (شبیه کوشینگ)
???? الگوریتم تشخیصی (شکل ۱۹.۱)
گام ۱: تعیین روند وزن بدن
- افزایش وزن → عوامل فیزیولوژیک (رشد، بارداری، شیردهی، ورزش، سرما) را بررسی کنید
- بدون تغییر وزن → کیفیت غذا، تغییر رژیم، داروها، عوامل روانزاد را بررسی کنید
- کاهش وزن → سه نمونه مدفوع + کرمزدایی آزمایشی انجام دهید
گام ۲: حداقل پایگاه داده
- CBC + بیوشیمی + آنالیز ادرار + T4 پایه (در گربهها)
- معاینه عصبی (در صورت عدم تغییر وزن)
گام ۳: تصویربرداری تشخیصی
- رادیوگرافی قفسه سینه + سونوگرافی شکم (غیرتهاجمی و آموزنده)
گام ۴: تستهای خاص بر اساس یافتهها
- هیپوگلیسمی → انسولین + گلوکز + CT شکم (انسولینوما)
- هیپرتیروئیدیسم → T4 بالا
- دیابت → گلوکز بالا
- هیپوپروتئینمی → بیماری کبدی
- نارسایی پانکراس → TLI + کوبالامین (B12)
- کوشینگ → تست LDDS
- آکرومگالی → IGF-1 + MRI سر
- مگاازوفاگوس → رادیوگرافی
- پلیفاژیای اولیه → MRI سر + بررسی CSF
???? مدیریت (درمان) پلیفاژیا
- دلایل فیزیولوژیک: معمولاً موقت هستند و با افزایش مقدار غذای داده شده درمان میشوند.
- علت روانزاد: عامل محرک را شناسایی و ریشهکن کنید. در صورت عدم موفقیت، تغییر محیط یا مشاوره با متخصص رفتار.
- پلیفاژیای ناشی از دارو: عوارض جانبی را به صاحب حیوان توضیح دهید و رژیم دارویی را تغییر، کاهش یا (در صورت امکان) قطع کنید.
- بیماری زمینهای: اگر قابل شناسایی و درمان باشد، پلیفاژیا اغلب از بین میرود یا بهبود مییابد.
???? نکته مهم: در برخی حیوانات، افزایش اشتها حتی زمانی که بیماری به خوبی کنترل شده به نظر میرسد، باقی میماند. این اغلب در سگهای مبتلا به سندرم کوشینگ و گربههای مبتلا به دیابت قندی (و آکرومگالی) مشاهده میشود.
???? جمعبندی: نکات کلیدی پلیفاژیا
- پلیفاژیا میتواند اولیه یا ثانویه باشد – نوع ثانویه بسیار شایعتر است.
- روند وزن بدن یک سرنخ مهم است – افزایش وزن با علل فیزیولوژیک/دارویی، کاهش وزن با هیپرتیروئیدیسم/دیابت/سوءجذب.
- جدول ۱۹.۱ فهرست کاملی از علل پلیفاژیا را ارائه میدهد.
- الگوریتم شکل ۱۹.۱ مسیر تشخیصی گامبهگام را نشان میدهد.
- درمان بر اساس علت زمینهای است – دلایل فیزیولوژیک با افزایش غذا، دارویی با تغییر رژیم دارویی، و بیماری زمینهای با درمان اختصاصی.
- برخی بیماریها (کوشینگ، دیابت) با وجود کنترل، پلیفاژیا باقی میمانند.
???? تکلیف عملی برای کلینیسین: در هفته آینده، هر بیمار با شکایت پراشتهایی را با این الگوریتم ارزیابی کنید. روند وزن بدن را بررسی کنید و بر اساس آن، مسیر تشخیصی را دنبال کنید.
منبع: فصل ۱۹ کتاب اتیجر (Ettinger, 2020) – ترجمه و تحلیل تخصصی برای دامپزشکان و دانشجویان دامپزشکی
